12 Eylül darbesinden sonra ortaya çıkan toplumsal hareketler ve popüler kültür
öğeleri üzerinden Türkiye’nin yakın geçmişini irdeleyen “Nerden geldik buraya”
sergisi 3 Eylül’de SAL T Beyoğlu ve SAL T Galata’da açılıyor. Sergi, 29 Kasım’a kadar
izlenebilecek.
SALT’ın 1980’ler odaklı projelerinin ilki Nerden geldik buraya, Türkiye’de 1980 sonrası
askerî vesayetin gölgesinde serbest piyasa ekonomisine geçişin yaşandığı döneme
odaklanır. İstanbul’u merkeze alan sergi, bu süreci reklam filmi, dergi, fotoğraf, video
gibi arşiv materyalleri ve sinemadan örneklerle değerlendirir. Sergideki sanatçılar Halil
Altındere, Serdar Ateşer, Aslı Çavuşoğlu, Barış Doğrusöz, Ayşe Erkmen, Esra Ersen
ve Hale Tenger ise, 1980’lere dair işleriyle dönemin toplumsal dinamiklerini irdeler.
Ekonomik istikrarı sağlamak amacıyla çıkarılan ve ithal ikameci politikaların yerine
ihracata dayalı bir ekonomi modeli getiren 24 Ocak 1980 kararları, Türkiye’nin neoliberal politikalara geçişinin ilk sinyallerini verdi. Bundan kısa bir
süre sonra gerçekleşen 12 Eylül askerî darbesi, politik muhalefeti kıskacına alırken, artan devlet şiddeti insan haklarının tamamen yok sayılmasını beraberinde
getirdi. Birkaç değişiklikle günümüzde hâlâ yürürlükte olan 1982 Anayasası, askerî idarenin baskısı altında yapılan referandumla kabul edildi.
Neoliberal politikalar, 1982 Anayasası sonrasında yönetime gelen ilk sivil siyasi parti Anavatan Partisi’nin (ANAP) temellerini oluşturdu. Kurulduğu
1983’ten 1991’e kadar tek başına iktidarda kalan ANAP, tüketim odaklı bir toplum anlayışını devreye soktu; gücünü korumakta olan askerî vesayet ise,
her türlü muhalif eylem ve politik oluşumun önünde durmaya devam etti. 1980’ler boyunca birbiriyle uyum içerisinde hareket eden bu iktidar odakları,
tüketime bağlı refah ve özgürlük ortamı vaat etti, aynı zamanda toplumsal ve politik yaşamda otoriter bir yaklaşım izledi.
Sendikal hak mücadeleleri ve diğer politik örgütlenmeleri durduran askerî darbe ve 1982 Anayasası, 1980’lerin ilk yarısında farklı sivil muhalefet ve temsil
biçimlerinin ortaya çıkışını engelleyemedi. On yılın sonlarına gelindiğinde, sivil toplum hareketleri gelişerek demokratikleşmede aktif bir rol almaya
ve statükoya karşı durmaya başladı. Gündelik hayatın politik bir mücadele alanına dönüştüğü bu dönemde feministler, çevreciler, eşcinsel hakları aktivistleri,
insan hakları savunucuları gibi politik temsiliyet olanaklarından yoksun birçok grup alternatif birliktelikler oluşturdu. Bu birliktelikler, demokratik
hak ve özgürlük talepleri merkezinde bir politika benimserken yeni toplumsal örgütlenmelerin de önünü açtı.
1980 askerî darbesinden sonra ortaya çıkan toplumsal hareketler ve popüler kültür ögelerini irdeleyen sergi, bu bağlamda Türkiye’nin yakın geçmişiyle
bugünü arasındaki ilişkiyi görünür kılmayı amaçlar.
Nerden geldik buraya, SALT’ın üyesi olduğu Avrupa müzeler konfederasyonu L’Internationale’nin beş yıllık The Uses of Art – the Legacy of 1848 and
1989 [Sanat Kullanımları – 1848 ve 1989’un Mirası] programı kapsamında gerçekleştirilmektedir.
